Σε χώρες που έχουν νομιμοποιήσει τον γάμο ομόφυλων ζευγαριών, που διαθέτουν νομοθεσία κατά των διακρίσεων και που παρουσιάζονται διεθνώς ως πρότυπα ισότητας, θα περίμενε κανείς ότι οι ΛΟΑΤΚΙ+ γυναίκες ζουν με ασφάλεια και αξιοπρέπεια.
Κι όμως, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη.
Πρόσφατες έρευνες και ρεπορτάζ – μεταξύ αυτών και ανάλυση που φιλοξενήθηκε στο PinkNews – ανέδειξαν ότι ακόμη και σε κοινωνίες όπως η Αυστραλία, οι λεσβίες και ιδιαίτερα οι τρανς γυναίκες συνεχίζουν να βιώνουν δυσανάλογες διακρίσεις στην εργασία, στην υγεία και στην καθημερινή κοινωνική ζωή.
Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν υπάρχει νομική πρόοδος. Το ερώτημα είναι γιατί αυτή η πρόοδος δεν φτάνει σε όλες.
Η ψευδαίσθηση μιας «ολοκληρωμένης ισότητας»
Παίρνοντας ως παράδειγμα την Αυστραλία, η οποία αναγνωρίζεται διεθνώς για το προοδευτικό της πλαίσιο σε ζητήματα γάμου και νομικής αναγνώρισης φύλου. Όμως, τα στοιχεία δείχνουν ότι οι λεσβίες και οι τρανς γυναίκες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν:
- υψηλότερα ποσοστά ανεργίας
- εργασιακή επισφάλεια
- μεγαλύτερο κίνδυνο φτώχειας
- συστηματική παρενόχληση
Η ύπαρξη νόμων δεν συνεπάγεται αυτόματα και κοινωνική αποδοχή. Συχνά, η ισότητα μένει στους τύπους, ενώ οι κοινωνικές στάσεις αλλάζουν με πολύ πιο αργούς ρυθμούς. Μάθε περισσότερα σχετικά με την πρόοδο στη Μπολόνια στα θέματα των τρανς προσφύγων.
Διπλή και τριπλή διάκριση: οι πολλαπλές ταυτότητες και η μονοδιάστατη κοινωνική αντιμετώπιση
Οι λεσβίες γυναίκες βιώνουν ταυτόχρονα σεξισμό και ομοφοβία. Οι τρανς γυναίκες έρχονται αντιμέτωπες με τρανσφοβία και μισογυνισμό, συχνά σε ενισχυμένη μορφή, επειδή αμφισβητούν τις κυρίαρχες αντιλήψεις για το φύλο.
Αυτή η διαθεματική διάσταση σημαίνει ότι η εμπειρία τους δεν ταυτίζεται ούτε πλήρως με εκείνη των στρέιτ γυναικών, ούτε με εκείνη των γκέι ανδρών.
Για παράδειγμα, στον χώρο εργασίας, μια λεσβία γυναίκα μπορεί να θεωρηθεί «μη συμβατή» με το στερεότυπο της “θηλυκότητας” που προωθεί μια εταιρεία. Παράλληλα, μια τρανς ύπαρξη μπορεί να αποκλειστεί ήδη από τη διαδικασία πρόσληψης λόγω προκατάληψης γύρω από την ταυτότητα φύλου της.
Η ισότητα, όπως καταλαβαίνουμε, δεν είναι μονοδιάστατη. Και όταν οι πολιτικές δεν λαμβάνουν υπόψη αυτές τις πολλαπλές ταυτότητες, κάποιες ομάδες μένουν αναπόφευκτα πίσω.
Υγεία χωρίς ασφάλεια δεν είναι υγεία
Ένα από τα πιο ανησυχητικά σημεία που αναδεικνύονται διεθνώς αφορά την πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας. Οι τρανς γυναίκες συχνά αναφέρουν εμπειρίες:
- αμφισβήτησης της ταυτότητάς τους από επαγγελματίες υγείας
- άρνησης περίθαλψης
- ελλιπούς ενημέρωσης ή κακομεταχείρισης
Αντίστοιχα, πολλές λεσβίες γυναίκες δηλώνουν ότι αποφεύγουν να αποκαλύψουν τον σεξουαλικό τους προσανατολισμό σε γιατρούς, φοβούμενες προκατάληψη.
Όταν ένα άτομο δεν αισθάνεται ασφαλές να είναι ειλικρινές για την ταυτότητά του, η ποιότητα της φροντίδας που δέχεται υποβαθμίζεται. Και αυτό δεν είναι θέμα ατομικής ευαισθησίας αλλά δομικής ανεπάρκειας.
Η ψυχική υγεία και το minority stress
Ακόμη και σε κοινωνίες με υψηλό επίπεδο δικαιωμάτων, οι λεσβίες και οι τρανς γυναίκες εμφανίζουν αυξημένα ποσοστά άγχους, κατάθλιψης και αυτοκτονικού ιδεασμού. Η εξήγηση συχνά βρίσκεται στο λεγόμενο minority stress: το χρόνιο στρες που προκύπτει από τη συνεχή έκθεση σε μικροεπιθέσεις, διακρίσεις και φόβο κοινωνικής απόρριψης.
Δεν χρειάζεται να βιώνει κανείς ακραία βία για να επηρεαστεί. Πολλές φορές αρκεί η καθημερινή αίσθηση ότι πρέπει διαρκώς να εξηγείς, να απολογείσαι ή να αποδεικνύεις την αξία σου σε έναν αέναο και εξαντλητικό κύκλο υπερπροσπάθειας και προσωπικής ματαίωσης.
Στα Αζήτητα της Προόδου και της Ουσιαστικής Ισότητας
Ένα ακόμη ζήτημα επίλυσης αποτελεί και η αορατότητά μας. Ουκ ολίγες είναι οι περιπτώσεις των χωρών όπου η ΛΟΑΤΚΙ+ εκπροσώπηση στα ΜΜΕ και την πολιτική αφορά κυρίως γκέι άνδρες. Οι λεσβίες και οι τρανς γυναίκες συχνά απουσιάζουν από τη δημόσια αφήγηση ή εμφανίζονται μέσα από στερεοτυπικά φίλτρα.
Η έλλειψη ορατότητας έχει φανερές συνέπειες:
- περιορισμένα πρότυπα
- μιωμένη πολιτική προτεραιότητα
- μικρότερη χρηματοδότηση σε δομές υποστήριξης
Όταν δεν βλέπεις τον εαυτό σου στις αποφάσεις που λαμβάνονται, είναι δύσκολο να πιστέψεις ότι σε αφορούν. Αλλά πέραν αυτού από τη στιγμή που ο κόσμος δεν εξοικειώνεται και δεν αλληλεπιδρά με τις εκάστοτε μειονότητες είναι πιθανό να τις γελοιοποιεί, να τις απομονώνει και κατ’ επέκταση να τις κακομεταχειρίζεται.
Πρόοδος υπάρχει, απλώς όχι ομοιόμορφη
Το βασικό συμπέρασμα από τις διεθνείς εξελίξεις είναι ότι η πρόοδος δεν κατανέμεται ισότιμα. Μια χώρα μπορεί να έχει προοδευτικό νομικό πλαίσιο, αλλά:
- να μην επενδύει επαρκώς σε εκπαιδευτικές καμπάνιες
- να μην αντιμετωπίζει τη ρητορική μίσους
- να μην συλλέγει επαρκή δεδομένα για τις εμπειρίες των ΛΟΑΤΚΙ+ γυναικών
Η ισότητα απαιτεί συνεχή πολιτική βούληση, όχι ευκαιριακές νομοθετικές νίκες.
Τι σημαίνει πραγματική συμπερίληψη;
Αν θέλουμε οι λεσβίες και οι τρανς γυναίκες να μην μένουν πίσω, η προσέγγιση πρέπει να είναι πολυεπίπεδη:
- εκπαίδευση σε σχολεία και εργασιακούς χώρους
- εξειδικευμένες υπηρεσίες υγείας
- στοχευμένες πολιτικές κατά της φτώχειας
- ορατότητα χωρίς φετιχοποίηση
Η ισότητα δεν τελειώνει με έναν νόμο. Είναι μια διαδικασία που απαιτεί διαρκή αναθεώρηση και αυτοκριτική. Αλλιώς κινδυνεύει να γίνει ένα ακόμα πολιτικό αφήγημα που σκοπός του δεν είναι άλλος από τον καιροσκοπικό εντυπωσιασμό του λαού.
Και τι σημαίνει αυτό για εμάς;
Το ότι ακόμη και χώρες που θεωρούνται “μπροστά” παρουσιάζουν τέτοια κενά, μας αφορά άμεσα. Γιατί μας υπενθυμίζει ότι η πρόοδος δεν είναι δεδομένη. Και ότι η πραγματική ισότητα δεν είναι ποτέ αυτονόητη, αλλά χρειάζεται διαρκή διεκδίκηση και ενεργά αντανακλαστικά.
Οι λεσβίες και οι τρανς γυναίκες δεν ζητούν ειδική μεταχείριση. Ζητούν να μην αποτελούν την εξαίρεση στην ισότητα που όλοι θεωρούμε δεδομένη.
Και όσο αυτό δεν συμβαίνει, το αφήγημα της προοδευτικής κοινωνίας θα παραμένει ελλιπές.
