Κάθε χρόνο, με αφορμή τη μέρα της γυναίκας, η συζήτηση για την ισότητα των φύλων επανέρχεται δυναμικά. Ανάμεσα στα πιο επίμονα ζητήματα βρίσκεται το λεγόμενο gender pay gap, η διαφορά στις αποδοχές δηλαδή μεταξύ ανδρών και γυναικών για εργασία ίσης αξίας.
Παρά τη σημαντική πρόοδο των τελευταίων δεκαετιών, οι γυναίκες σε πολλές χώρες εξακολουθούν να αμείβονται λιγότερο από τους άνδρες. Και παρόλο που τα νομικά πλαίσια έχουν εξελιχθεί, η οικονομική ισότητα παραμένει ζητούμενο.
Αλλά πώς δημιουργήθηκε το pay gap ιστορικά και πώς εξελίσσεται σήμερα σε διάφορες χώρες;
Η ιστορική ρίζα του gender pay gap
Η διαφορά στις αποδοχές μεταξύ ανδρών και γυναικών δεν είναι ένα σύγχρονο φαινόμενο. Για μεγάλο μέρος του 20ού αιώνα, οι γυναίκες θεωρούνταν «δευτερεύον εργατικό δυναμικό».
Σε πολλές χώρες:
- οι γυναίκες αποκλείονταν από επαγγέλματα
- αμείβονταν με χαμηλότερους μισθούς για την ίδια εργασία
- απολύονταν όταν παντρεύονταν ή έμεναν έγκυες
Μόνο μετά το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα άρχισαν να θεσπίζονται νόμοι για την ίση αμοιβή.
Στην Ευρώπη, η αρχή της ίσης αμοιβής για ίση εργασία ενσωματώθηκε ήδη από το 1957 στη Συνθήκη της Ρώμης. Παρ’ όλα αυτά, η εφαρμογή της στην πράξη αποδείχθηκε πολύ πιο δύσκολη απ’ ό,τι στη θεωρία.
Πόσο μεγάλο είναι σήμερα το pay gap;
Σήμερα η διαφορά στις αμοιβές έχει μειωθεί αισθητά σε σχέση με το παρελθόν, αλλά δεν έχει εξαφανιστεί.
Σύμφωνα με στοιχεία της European Commission, οι γυναίκες στην Ευρωπαϊκή Ένωση κερδίζουν κατά μέσο όρο περίπου 12% λιγότερα ανά ώρα εργασίας από τους άνδρες. Με άλλα λόγια, για κάθε 100 ευρώ που κερδίζει ένας άνδρας, μια γυναίκα λαμβάνει περίπου 88 ευρώ.
Αν δούμε τα στοιχεία σε παγκόσμιο επίπεδο, η εικόνα είναι παρόμοια. Στις χώρες του OECD, το μισθολογικό χάσμα βρίσκεται γύρω στο 11% για εργαζόμενους πλήρους απασχόλησης. Το θετικό είναι ότι η διαφορά αυτή έχει μειωθεί σημαντικά από τη δεκαετία του 1990, όταν το χάσμα έφτανε περίπου το 19%. Ωστόσο, όπως γίνεται αντιληπτό, η πρόοδος είναι εξαιρετικά αργή.
Μεγάλες διαφορές μεταξύ των χωρών
Το gender pay gap δεν είναι ίδιο, προφανώς, σε όλες τις χώρες. Στην Ευρώπη μόνο υπάρχουν τεράστιες αποκλίσεις:
- Λετονία: περίπου 19-22%
- Αυστρία: περίπου 18%
- Γερμανία: περίπου 17-18%
- Ισπανία: περίπου 9%
- Βέλγιο και Ιταλία: κάτω από 5%
Πριν προλάβεις να χαρείς που δεν έχουμε μια ακόμη θλιβερή πρωτιά σαν έθνος, αναλογίσου ότι το Λουξεμβούργο είναι μία από τις λίγες χώρες όπου οι γυναίκες κερδίζουν ελαφρώς περισσότερα από τους άνδρες κατά μέσο όρο.
Οι διαφορές αυτές δείχνουν ότι το πρόβλημα δεν έχει μία μόνο αιτία, αλλά συνδέεται με τις πολιτικές, κοινωνικές και οικονομικές δομές κάθε χώρας.
Γιατί εξακολουθεί να υπάρχει το pay gap;
Το μισθολογικό χάσμα δεν οφείλεται μόνο στην άμεση διάκριση. Στην πραγματικότητα, είναι κράμα πολλών παραγόντων.
1. Επαγγελματικός διαχωρισμός
Οι γυναίκες εργάζονται συχνότερα σε τομείς που παραδοσιακά πληρώνονται λιγότερο, όπως είναι η εκπαίδευση, η φροντίδα και οι κοινωνικές υπηρεσίες.
Περίπου το 24% του μισθολογικού χάσματος στην Ευρώπη συνδέεται με αυτή την επαγγελματική κατανομή.
2. Το λεγόμενο motherhood penalty
Η μητρότητα επηρεάζει σημαντικά την επαγγελματική εξέλιξη των γυναικών, καθώς συχνά εξωθούνται στο να διακόπτουν την καριέρα τους, να εργάζονται με μερική απασχόληση ή να αναλαμβάνουν περισσότερη απλήρωτη εργασία στο σπίτι. Όλα αυτά, σχεδόν με μαθηματική ακρίβεια, οδηγούν σε χαμηλότερους μισθούς και λιγότερες προαγωγές. Διαβάστε περισσότερα για το πότε θα εξαλειφθούν οι οικονομικές ανισότητες μεταξύ των δύο φύλων στο σχετικό άρθρο.
3. Λιγότερη εκπροσώπηση σε υψηλόμισθες θέσεις
Σε πολλούς κλάδους, οι άνδρες εξακολουθούν να κυριαρχούν στις υψηλόβαθμες θέσεις και στα επαγγέλματα υψηλής αμοιβής, όπως η τεχνολογία ή τα οικονομικά.
Το pay gap, ωστόσο, δεν είναι μόνο οικονομικό ζήτημα. Η διαφορά στις αποδοχές έχει ευρύτερες κοινωνικές συνέπειες, εφόσον:
- επηρεάζει την οικονομική ανεξαρτησία των γυναικών
- αυξάνει τον κίνδυνο της φτώχειας
- δημιουργεί μεγαλύτερο συνταξιοδοτικό χάσμα
Ας μην ξεχνάμε ότι, σε πολλές χώρες, οι γυναίκες λαμβάνουν σημαντικά μικρότερες συντάξεις από τους άνδρες, ακριβώς επειδή κέρδιζαν λιγότερα κατά τη διάρκεια της καριέρας τους.
Μπορεί να κλείσει το pay gap;
Τα τελευταία χρόνια αρκετές κυβερνήσεις και διεθνείς οργανισμοί προσπαθούν να μειώσουν το χάσμα.
Μερικές από τις πιο σημαντικές πολιτικές περιλαμβάνουν:
- διαφάνεια στους μισθούς
- υποχρεωτική δημοσίευση μισθολογικών δεδομένων από τις εταιρείες
- γονικές άδειες και για τους δύο γονείς
- πολιτικές για ισορροπία μεταξύ εργασίας και προσωπικής ζωής
Η Ευρωπαϊκή Ένωση, για παράδειγμα, έχει προωθήσει νέους κανόνες διαφάνειας ώστε οι εργαζόμενοι να μπορούν να γνωρίζουν αν αμείβονται ισότιμα.
Η σημασία της Μέρας της Γυναίκας
Η συζήτηση γύρω από το gender pay gap είναι κεντρική κάθε χρόνο στην International Women’s Day.
Η στιγμή αυτή δεν είναι μόνο σημαντική για τη μέρα που θεσμοθετήθηκε, αλλά αποτελεί περισσότερο μια υπενθύμιση ότι η ισότητα δεν είναι ποτέ δεδομένη.
Παρότι οι γυναίκες έχουν κάνει τεράστια βήματα στον εργασιακό χώρο, οι αριθμοί δείχνουν ότι η πλήρης οικονομική ισότητα δεν έχει ακόμη επιτευχθεί.
Ένας αγώνας που συνεχίζεται
Το gender pay gap μειώνεται σταδιακά, αλλά η πρόοδος είναι φανερά αργή. Οι κοινωνικές δομές, τα στερεότυπα και οι οικονομικές ανισότητες εξακολουθούν να επηρεάζουν τις αποδοχές των γυναικών σε όλο τον κόσμο.
Η συζήτηση για το μισθολογικό χάσμα δεν αφορά μόνο αριθμούς. Αφορά δικαιοσύνη, ίσες ευκαιρίες, αλλά και τη δυνατότητα κάθε γυναίκας να έχει την ίδια οικονομική ανεξαρτησία με έναν άνδρα.
Και όσο το χάσμα παραμένει, η διεκδίκηση της ισότητας θα συνεχίζεται…
