Υπάρχει ένας μύθος γύρω από τη σεξουαλική υγεία που χρειάζεται να ξεκαθαρίσουμε: ότι τα ομόφυλα ζευγάρια είτε «δεν κινδυνεύουν» από σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα είτε ότι έχουν εκ φύσεως μεγαλύτερο κίνδυνο. Κανένα από τα δύο δεν είναι σωστό.
Τα ΣΜΝ μπορούν να μεταδοθούν σε οποιοδήποτε ζευγάρι. Αυτό που καθορίζει τον κίνδυνο είναι κυρίως τι είδους σεξουαλική επαφή πραγματοποιείται, αν χρησιμοποιούνται προφυλακτικά ή άλλα μέσα προστασίας, αν υπάρχουν πολλαπλοί σύντροφοι και αν έχει προηγηθεί έλεγχος για ΣΜΝ.
Μπορούν δύο άνδρες να κολλήσουν ΣΜΝ;
Ναι. Το πρωκτικό, το στοματικό, αλλά και το γεννητικό σεξ μπορεί να μεταδώσει διάφορες λοιμώξεις. Στους άνδρες που κάνουν σεξ με άνδρες (MSM), οι υγειονομικές αρχές καταγράφουν αυξημένη επιβάρυνση από ορισμένα ΣΜΝ, ιδιαίτερα σύφιλη, γονόρροια, χλαμύδια και HIV. Το ECDC αναφέρει ότι οι άνδρες που κάνουν σεξ με άνδρες επηρεάζονται δυσανάλογα από HIV και άλλα ΣΜΝ στην Ευρώπη.
Τα δεδομένα του ECDC για το 2024 δείχνουν επίσης ότι, μεταξύ των περιστατικών σύφιλης στην ΕΕ/ΕΟΧ όπου ήταν γνωστή η κατηγορία μετάδοσης, το 69% αναφέρθηκε σε άνδρες που κάνουν σεξ με άνδρες. Αυτό δεν σημαίνει ότι ένας άνδρας που κάνει σεξ με άνδρες θα αποκτήσει σύφιλη. Δείχνει όμως ότι συγκεκριμένες λοιμώξεις παρουσιάζουν υψηλότερη συχνότητα σε συγκεκριμένους πληθυσμούς και επομένως ο προληπτικός έλεγχος έχει σημασία.
Στις γυναίκες; Ο κίνδυνος είναι μηδενικός;
Όχι. Είναι ένας ακόμη συχνός μύθος. Το CDC επισημαίνει ότι οι γυναίκες που κάνουν σεξ με γυναίκες μπορούν να αποκτήσουν βακτηριακές, ιογενείς και παρασιτικές σεξουαλικώς μεταδιδόμενες λοιμώξεις και δεν πρέπει να θεωρούνται αυτόματα χαμηλού ή μηδενικού κινδύνου λόγω του σεξουαλικού τους προσανατολισμού.
Ο HPV, ο έρπης, η σύφιλη, η γονόρροια και άλλες λοιμώξεις μπορούν να μεταδοθούν μέσω σεξουαλικής ή στενής επαφής. Η κοινή χρήση sex toys χωρίς σωστό καθαρισμό ή αλλαγή προφυλακτικού πάνω στο toy μπορεί επίσης να αυξήσει τον κίνδυνο μετάδοσης ορισμένων λοιμώξεων.
Άρα πόσο πιθανό είναι να κολλήσει ένα ομόφυλο ζευγάρι;
Δεν υπάρχει ένα ενιαίο ποσοστό. Δεν μπορούμε να πούμε ότι «ένα ομόφυλο ζευγάρι έχει Χ% πιθανότητα να κολλήσει ΣΜΝ», επειδή ο κίνδυνος αλλάζει δραματικά ανάλογα με τη λοίμωξη και τις σεξουαλικές πρακτικές.
Για παράδειγμα, το CDC συνιστά στους σεξουαλικά ενεργούς άνδρες που κάνουν σεξ με άνδρες να εξετάζονται τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο για σύφιλη, χλαμύδια και γονόρροια και τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο για HIV. Για άτομα με αυξημένο κίνδυνο μπορεί να χρειάζεται συχνότερος έλεγχος, ακόμη και κάθε 3–6 μήνες.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και το σημείο έκθεσης. Μετά από πρωκτική ή στοματική επαφή μπορεί να χρειάζεται έλεγχος από το ορθό ή τον φάρυγγα αντίστοιχα. Ένα απλό τεστ ούρων, επομένως, δεν είναι απαραίτητα αρκετό για κάθε πιθανή έκθεση. Μπορείς να δεις περισσότερα για τα μέτρα ασφαλείας που μπορείς να λάβεις στο σχετικό άρθρο για την αγωγή PrEP και τη λεσβιακή πραγματικότητα.
Μπορείς να καταλάβεις πριν από την εξέταση αν έχεις ΣΜΝ;
Όχι με ασφάλεια. Πολλά ΣΜΝ δεν προκαλούν καθόλου συμπτώματα ή προκαλούν τόσο ήπια συμπτώματα ώστε να περάσουν απαρατήρητα. Κάποιος μπορεί επομένως να έχει μια λοίμωξη και να αισθάνεται απολύτως φυσιολογικά. Το CDC αναφέρει ξεκάθαρα ότι ο μόνος τρόπος να γνωρίζεις με βεβαιότητα την κατάσταση του ΣΜΝ σου είναι η εξέταση.
Αυτό σημαίνει ότι συμπτώματα όπως πληγές, εξανθήματα, έκκριση, κάψιμο κατά την ούρηση, πόνος ή διογκωμένοι λεμφαδένες χρειάζονται αξιολόγηση από επαγγελματία υγείας. Αλλά το αντίστροφο δεν ισχύει: η απουσία συμπτωμάτων δεν αποδεικνύει ότι δεν υπάρχει λοίμωξη.
Τι μπορεί να κάνει ένα ομόφυλο ζευγάρι για να μειώσει τον κίνδυνο;
Υπάρχουν αρκετά πρακτικά μέτρα:
- Προφυλακτικό σωστά και από την αρχή μέχρι το τέλος της επαφής.
- Dental dam ή άλλο κατάλληλο barrier για στοματικό σεξ όπου ενδείκνυται.
- Αλλαγή προφυλακτικού στα sex toys όταν χρησιμοποιούνται από διαφορετικό άτομο ή σε διαφορετικό σημείο του σώματος.
- Καθαρισμός των sex toys σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή.
- Τακτικός έλεγχος για ΣΜΝ, ανάλογα με τις σεξουαλικές πρακτικές και τους παράγοντες κινδύνου.
- Εμβολιασμός για HPV και ηπατίτιδα Β, όταν ενδείκνυται.
- Ειλικρινής συζήτηση με τον/τη σύντροφο για εξετάσεις και σεξουαλικό ιστορικό.
Και κάτι ακόμη σημαντικό: η προστασία δεν αφορά μόνο τον HIV. Η Γονόρροια, τα χλαμύδια, η σύφιλη, ο HPV, ο έρπης και οι ηπατίτιδες αποτελούν επίσης μέρος της σεξουαλικής υγείας.
Συμπέρασμα
Το σωστό ερώτημα δεν είναι «πόσο πιθανό είναι να κολλήσουν ΣΜΝ τα ομόφυλα ζευγάρια;». Είναι «τι είδους επαφή έχουμε, ποιοι είναι οι παράγοντες κινδύνου και έχουμε κάνει τον κατάλληλο έλεγχο;»
Το σεξ μεταξύ δύο ανδρών ή δύο γυναικών δε συνοδεύεται από μόνο του με μεγαλύτερες πιθανότητες για κάποιου είδους σεξουαλική ασθένεια ούτε καθορίζει από μόνο του την πιθανότητα μετάδοσης. Ο κίνδυνος διαφοροποιείται ανάλογα με τις πρακτικές και τις συνθήκες.
Και επειδή πολλά ΣΜΝ δεν φαίνονται με γυμνό μάτι, η καλύτερη «ένδειξη» δεν είναι η εμφάνιση ούτε το πόσο καλά αισθάνεται κάποιος. Είναι η σωστή πρόληψη, η ειλικρινής επικοινωνία και ο κατάλληλος έλεγχος.
